نوشته های مشابه
وه لات اورمیه _ دریاچه ارومیه با کاهش بیسابقه سطح آب خود در آستانه وقوع فاجعهای زیستمحیطی قرار دارد. کارشناسان هشدار میدهند در صورت تداوم روند کنونی، «نگین فیروزهای ایران» نابود شده و این دریاچه ۴ هزار ساله از نقشه محو خواهد شد.
_ اهمیت دریاچه ارومیه : دریاچه ارومیه یکی از بزرگترین و مهمترین دریاچههای شور جهان و پهنههای آبی داخلی ایران است. این دریاچه در شمالغرب کشور، میان دو استان آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی قرار گرفته و در گذشته با وسعتی حدود ۵۷۰۰ کیلومتر مربع و عمقی بیش از ۱۰ متر، پس از دریای خزر دومین دریاچه شور بزرگ جهان به شمار میرفت.
_علاوه بر ارزشهای زیستمحیطی و اکولوژیکی، دریاچه نقشی مهم در اقلیمشناسی، اقتصاد، اجتماع و فرهنگ منطقه ایفا میکند. این دریاچه زیستگاه گونه نادر «آرتمیا اورمیانا» است که در زنجیره غذایی پرندگان مهاجر همچون فلامینگو، پلیکان، کفچهنوک و مرغابیهای وحشی اهمیت دارد. همچنین، با تعدیل دما، تأثیر بر رطوبت نسبی و چرخه آب منطقهای، اقلیم شمالغرب ایران را متعادل میکرد.
_ دلایل بحران دریاچه ارومیه : در سالهای اخیر، عواملی همچون برداشت بیرویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی، سدسازی گسترده بر رودخانههای ورودی، تغییر کاربری اراضی، گسترش کشت محصولات آببر و کاهش بارشها بهدلیل تغییرات اقلیمی، باعث کاهش شدید آب دریاچه شده است.
_بر اساس دادههای رسمی، سطح دریاچه در مقاطعی تا ۹۵ درصد نسبت به میانگین بلندمدت کاهش یافته و حجم آن از حدود ۳۰ میلیارد مترمکعب در دهه ۱۳۷۰ به کمتر از یک میلیارد مترمکعب در سالهای اخیر رسیده است.
خشکی دریاچه تنها یک بحران محیط زیستی نیست؛ بلکه به شکل طوفانهای نمکی، تهدید امنیت غذایی، مهاجرت اجباری، افزایش بیماریهای تنفسی و تغییرات اقلیمی محلی، زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد.
_ وضعیت کنونی و هشدارها
معاون سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد: «تراز آب دریاچه به پایینترین سطح ممکن رسیده است و اگر بیش از این کاهش یابد، دیگر عددی برای اعلام باقی نمیماند.»
بر اساس آخرین دادهها در ۱۱ مرداد، تراز آب ۱۲۶۹/۷۴ متر، وسعت ۵۸۱ کیلومتر مربع و حجم آب موجود تنها نیم میلیارد مترمکعب بوده است. این رقم در زمان مشابه سال گذشته ۲ میلیارد مترمکعب بود. کارشناسان پیشبینی میکنند در صورت تداوم روند فعلی، خشکی کامل دریاچه تا پایان تابستان قطعی خواهد بود.
_ طرحهای احیا : استاندار آذربایجانغربی از ارائه طرحهایی توسط یک شرکت چینی و یک کنسرسیوم ایرانی–چینی–ژاپنی برای احیای دریاچه خبر داد. به گفته او، تغییر الگوی کشت و بهکارگیری شیوههای نوین آبیاری حتی در صورت بازگشت دریاچه به شرایط عادی نیز ضروری است. او همچنین بر ضرورت ورود جدی وزارت جهاد کشاورزی، لایروبی نهرها، حمایت از کشاورزان، و استفاده از طرح بارورسازی ابرها تأکید کرد.
_ پیامدهای اجتماعی و انسانی
کارشناسان هشدار میدهند با خشک شدن کامل دریاچه، ۶ تا ۱۵ میلیون نفر در معرض بیماریهای تنفسی، مهاجرت اجباری و بحرانهای معیشتی قرار خواهند گرفت. برخی پژوهشگران نیز برآورد کردهاند که هزینههای ناشی از مهاجرت و تخریب زیرساختها میتواند به تریلیونها دلار برسد.
_ دیدگاه کارشناسان
* محمد درویش، فعال محیط زیست: تعداد چاههای آب از ۳۰ هزار حلقه در سال ۱۳۷۱ به ۱۲۰ هزار حلقه در سال ۱۴۰۱ رسیده و سدسازی گسترده (۹۹ سد فعال و چندین سد نیمهتمام) نقش مهمی در خشکی دریاچه داشته است.
* بنفشه زهرائی، مدیر مؤسسه آب دانشگاه تهران: «سطح زیرکشت در حوضه فراتر از ظرفیت است. تا زمانی که کاهش نیابد، هیچ فناوری نمیتواند دریاچه را نجات دهد.»
* یک پژوهشگر محیط زیست: «حتی در صورت احیا، بازگشت به شرایط آرمانی سال ۱۳۷۴ (با ۳۲ میلیارد مترمکعب آب) غیرممکن است.»
_ کشاورزی؛ چالش اصلی
کشاورزی سنتی و کشت محصولات پرآببر همچون چغندر، سیب و ذرت از عوامل اصلی مصرف منابع آبی هستند. کشاورزان منطقه نیز از نبود آب در چاهها و خشک شدن محصولات گلایه دارند.
یکی از کشاورزان روستای باراندوز چای میگوید: «آبیاری قطرهای و تحت فشار هزینه زیادی دارد، وام هم یا دیر پرداخت میشود یا اصلاً نمیدهند. رودخانه باراندوز کاملاً خشک شده است.»
او ادامه میدهد: «باغهای سیب و زمینهای صیفیجات در حال نابودی هستند. تغییر کاربری غیر اصولی زمینهای دیم به باغات میوه در مناطق کوهستانی نیز مانع رسیدن آب به پاییندست شده است.»
_آینده نامعلوم
-در بازدید اخیر رئیسجمهور و هیأت همراه از دریاچه، وعدههایی برای پیگیری موضوع داده شد، اما مشخص نیست این بازدید تا چه اندازه به احیای واقعی دریاچه کمک کند.
_ضرورت اراده ملی
_کارشناسان معتقدند تنها با مشارکت جوامع محلی، ارائه مشوقهای مالی، آموزش تغییر الگوی کشت و همکاری میانبخشی میتوان بخشی از بحران را مدیریت کرد.
_بحران دریاچه ارومیه نه یک مشکل محلی، بلکه تهدیدی ملی است؛ تهدیدی برای سلامت، امنیت غذایی و پایداری زیستی ایران.
_نجات این دریاچه نیازمند اراده ملی، مدیریت پایدار منابع آب و اجرای دقیق و پیوسته پروژههای احیا است.
